albistetan

Horikeria: albiste arinen trataera

2012-02-26T12:35:00.000-08:00

Irakurle eta ikus-entzule gehiagorengana heltzeko asmoz, tabloideen agenda onartzearen ondorioa da horikeria (“tabloidization”). Tabloide izena 1903an Erresuma Batuan sortu zen Daily Mirror egunkariak abiatutako kazetaritza motari esaten zaio. Honelako ezaugarriak dituzte tabloideek zabaldutako albisteak: istorio laburrak dira, elementu ikusgarriak aurkezten dituzte eta titulu sentsazionalista daramate.

“Orduak eman ditu komunean harrapatuta, mugikorra berreskuratu nahian”

Iturria: Eitb.com (2011/11/04).

Horrenbestez, “albiste arinek” (“soft news”) horikeria zabaltzen dituzten berezko gaiak lantzen dituzte. Euskarazko hedabideetan aurki daitezkeen albiste arinek honelako gaiak lantzen dituzte: istripuak, natur hondamendiak, elurteak eta beroaldiak. Informazio horrek gizarte geldoa islatzen du, estatikoa, herritarrei gizartean parte hartzeko biderik ematen ez dioten albisteak direlako.

Gainera, XXI. mendeko horikeriak beste bi ezaugarri berri agertu ditu. Lehenengo eta behin, ez du protagonista identifikagarririk azaltzen: “Elurra iritsi da mendietara, tenperaturak jaitsita” (2011/12/18), Berrian. Horrela, hedabideek gizarte eragileak euskarazko komunikaziotik alboratu dituzte. Bigarrenik, neurri handi batean Espainian eta AEBtan sortutako albisteak izaten dira, hango berri-agentziek bidalita. Adibidez, Etb1ek eta Euskadi Irratiak 2008an aireratu zituzten Gizarte saileko albisteen herena Espainian sortuak ziren. Ondorioz, berri-agentziek zabaldutako albiste arinek Euskal Herrian bertan sortutako berriak ordezkatu dituzte. Honako albiste honetan, esaterako, ematen den informazioa ez dago Etb1eko ikusleei zuzenduta: “Toledoko osasun arduradunek, ahal dela, larrialdietara ez joateko gomendioa egin diete ‹‹herritarrei››”.

“Behe-lainoak eragin du: Toledon istripua”

Iturria: Etb1 (2008/01/22).

Hortaz, horikeria areagotzen duten berrietan elementu grafikoek informazioak berak baino garrantzia handiagoa du. Azter dezagun asteon Argentinan izandako tren-istripuaren trataera. Lehenengo eta behin, Berriak teknikoki eskasa den bideo honen esteka azaldu zuen lehen orduetan (argiak erretako irudiak dira).

Hurrengo egunean, papereko edizioan suhiltzaileak agertzen zituen:

Egunkariak, beraz, istripua ‘zelan’ gertatu zen nabarmendu zuen.

Bigarrenik, Euskal Telebistak ere ‘zelan’ galderaren erantzuna lehenetsi zuen (akats baten ondorioz, euskarazko bertsioan erdarazko albistea eskegi dute):

“50 lagun hil dira eta 675 zauritu tren istripu batean, Buenos Aires”

Iturria: Eitb.com (2008/02/23).

Hala ere, Frantziako Libération-ek, ordea, ‘non’ azpimarratu zuen, informazioa kokatzeko.

Iturria: Libération (2012/02/22).

Ildo beretik, mina islatzeko beste irudi mota bat erabili zuen Frankfurter Allgemeine Zeitung-ek, inoren sentiberatasunari eragin barik, tren geltokian zain zeuden bidarien atsekabea azalduz:

Iturria: Frankfurter Allgemeine Zeitung (2012/02/22).

Gainera, euskarazko hedabideek ez bezala, Europakoek albiste-iturri identifikatuak erabili zituzten: Babes Zibileko arduraduna zein larrialdeetarako zerbitzuen burua, Libération-ek; eta Garraio Ministroa, FAZ-ek. Euskarazko hedabideek ez dute albistean protagonistarik agertu, ez eta informazioaren jatorririk eman (zein bidetatik heldu den erredakziora) edo albiste-iturririk erabili.

Hego Euskal Herriko erdarazko hedabideen trataera oraindik horiagoa izan zen. Alde batetik, Deiak istripuak eragindako hildakoak eta zaurituak erakusten dituen “argazki galeria” prestatu zuen. Bestetik, El Correok bidaiari anonimoen adierazpenetan albistea garatu zuen. Gainera, argazkien krudeltasuna oraindik handiagoa izan zen.

Horrenbestez, albiste arinen gaia landu arren, trataera informatibo egokiak horikeria apal dezakeela egiaztatu dute Europako egunkariek. Beraz, albiste arinek ez dute zertan horikeria ekarri, alde hori hedabideen hautu profesionalari baitagokio. Argentinako tren istripuaren albistearen trataeran, euskarazko bi hedabideek horikeriaren aldeko hautua egin zuten. Are gehiago, Hego Euskal Herriko erdarazko hedabideen eredu horiari jarraitzeko prest agertu dira.

Ondorioz, horikeria identifikatzeko gakoa honakoa da: irudirik egon ezean, informazio hori albiste izango ote litzateke? Euskarazko hedabideek egiaztatu bezala, albisteen ekarpena informazioak berak zehazten du eta ez, irudiak.

Iturria: Etb1 (2008/03/07).

Etb1, erdarazko albistegiaren gatibu

2012-02-19T12:49:00.000-08:00

Euskal Telebista sortu zenean, euskaraz eta gazteleraz aritzen zen, egunero euskarazko albistegi bat egin ahal izatea erronka handiegia zelakoan. Hizkuntza hauturik ez zuen orduko Euskal Telebistak egin, baina 1983ko abenduaren 19an gaztelera hutsezko albistegia abiatzeak hizkuntzaren araberako bi kateen bereizketarako oinarriak zehaztu zituen: 1986an martxan ipinitako Etb2k gaztelera hutsez emitituko zuen, euskaraz aritzen zen Etb1en “osagarri” moduan, zenbait gizarte eragilek (Euskal Herrian Euskaraz-ek, esaterako) EiTB legeak Euskal Telebistaren euskararen eta euskal kulturaren sustapena helburu izatea agindu ziolako. Hala ere, albistegietarako talde bakarra osatu zuten. Hortaz, kazetari berak albistea euskaraz eta gazteleraz landu behar du. Euskadi Irratiak, aldiz, Radio Euskadi geroago sortu zenean ere, bere jarduera independenteari eutsi ahal izan zion.

Gaztelerazko kateak ikusle gehiago dituenez, horren merkatu-estrategia gailendu dela kritikatu izan diote Euskal Telebistari:

“Arazoa da bi hizkuntzetan aritzeak, bi kateetarako lan egiteak, erdibitu egiten duela nolabait kazetaria, eta oreka gorde ezinik, indartsuenaren alde jotzen duela inertziak, garrantzitsuaren alde, lehian jartzen duen haren alde, Etb2 eta gaztelaniaren alde. Ez da, gehienetan, borondate eta sentimendu kontua, azpiegiturak eragiten duena baizik.” (Elixabete Garmendia, 2005: 26)

Webgunean ere, azken orduko albisteak lehenengo erdaraz ematen dira eta, gero, euskaratzen dira. Euskarazko webguneak honako albisteak zituen bitartean,

(Iturria: Eitb.com)

erdarazko webguneak euskarazko albisteak iraungita zeudela egiaztatzen zuen: Greziako istiluei buruzko albiste gehiago eta Manuel Lasarteren heriotzaren berri.

(Iturria: Eitb.com)

Beraz, hildako mendizalearen albistea behe-behean agertzen da:

(Iturria: Eitb.com)

Hortaz, informazioa gazteleraz lantzen da eta euskara itzulpen-hizkuntza hutsa da. Horrela, erdal sena euskararen adierari nagusitzen zaio eta euskarazko albistearen ulergarritasuna trabatzen da. Honako adibidean, saltzaileak adingabetuak izan zirela ematen du. Lege-haustea, ordea, “adingabetuentzat” alkohola erostea izan zen:

(Iturria: Eitb.com)

Are gehiago, Euskal Telebistan euskaldunok erdarazko adierazpenak egitera behartuta gaude. Gari Araolazak salatu duenez, euskaraz hitz eginez gero, Etb2k ez dio lekurik egiten. Jaurlaritzak jokabide hori babestu berri du. Idoia Gatonek eztabaida horren ingurukoak bildu ditu.

Ondorioz, Etb2k Euskal Herri elebakarra azaltzen du: erabat erdalduna. Dena den, euskaraz hobeto informatzen da, besteak beste, albistearen sakontasuna lantzen duten ikuspegi gehiago eskaintzen direlako. Izan ere, euskarak ez du gizarte eleanitzak agertzeko eragozpenik. Adibide honetan, Etb1ek Herrialde Katalanetako errealitate elebiduna ere bere horretan islatu zuen (2008/01/22):

Etb2k, ostera, gaztelerazkoak ez diren adierazpenak gaitzesten ditu, informazioa ezagutzeko oinarrizko iturriak badira ere. Kasu honetan, medikuaren eta pazientearen katalanerazko adierazpenak ez zituen eman. Gizon euskalduna, jakina, erdaraz hitz egiten agertzen da. Azken batean, euskarazko katearen osagarri eginkizunak alboratuta, gizarte elebidun bateko telebista publikoak erdaldun elebakarrei mundu elebakarra sortu eta aurkezten die:

Euskaldunok Etb2n erdaldun moduan agertzeko ildo editorialak Etb1 gatibu dauka. Erredakzio bakarrak bi kateetarako lan egiteak erdaratik sortutako albisteak ematera behartu du Etb1, ikusle erdaldunentzako albistegiak Espainiako albiste-agentziek zehazten duten agenda geografikoa iturburu duelako. Horrenbestez, Etb2ren ikusle erdaldunek Etb1en edukiak baldintzatu dituzte.

Gaztelaniarekiko mendekotasun horrek euskal gizartea islatzeari bizkarra eman dio: Euskal Telebistak ez du euskararen herririk islatzen. Izan ere, 2008an Frantziako Tf1 eta Espainiako Telecinco telebistekin sarriagotan bat etorri zen Etb1 bera (%12,85 eta %26,81, hurrenez hurren), Ipar Euskal Herrian euskaraz zabaltzen den France 3ko euskarazko albistegiarekin baino (%5,81). Jarduera informatibo horrek Euskarazko Komunikazio-Esparrua ahultzen du.

Ondorioz, Etb1 eduki erdaldunak euskaraz emititzeko telebista-kate bihurtu dute. Horrela, 2004an, Iparraldeko euskaldunen %61,2k France 3ko euskarazko albistegia ikustea azaltzen da, hau da, EAEko euskaldunek Etb1 ikusteko proportzioaren bikoitza (%32,8koa baita). Ikuspegi euskaldunean oinarritutako albistegiek ikusle gehiago dituzte eta ikusle-kopurua telebistaren oinarria ei da. Zeren izenean bahitu digute Etb1?

Itxura, huts(ar)en hurrengo ondorioa

2012-02-12T12:15:00.000-08:00

Hedabideek agertzen dituzten akatsek hartzaileak uxa ditzakete, profesionaltasunik eza agerian uzten dutelakoan. Sarritan, euskarazko hedabideetara gerturatzean “amateur” itxura hori leporatu izan digute. Aldi berean, hedabide handien hanka-sartze nabariak toleratzen dira. Honetan, esaterako, El Paísek Korsika eta Sardinia irlak nahastu zituen:

(Iturria: El País, 2012/01/14)

Akats batzuek, gainera, ulergarritasuna traba dezakete. The Guardian egunkariak “The Grauniad” ezizena bereganatu du, mantxetan bertan izena “The Gaurdian” idatzita azaldu zenekoa gogoratuz.

Gurean, deklinabidea akats gehienen iturri dugu. Horregatik, egunero-egunero esaten ez ditugun “-k” guztiak ergatiboaren hilerrira doaz:

(Iturria: Zaldieroa)

Dena den, akats guztiak ezin dakizkio euskararen berezko zailtasunari egotzi, erdaretatik heltzen zaizkigun hitzak ere ez ditugulako beti ondo idazten:

(Iturria: Etb1, 2008/01/22)

Horregatik, akatsok ezin daitezke euskararekin lotu. Inguruko erdarek ere ohikotasunez hutsegiteak agertzen dituzte [recte: “étaient”]:

(Iturria: Le Journal du Pays Basque, 2008/07/15)

Horrenbestez, akatsok hizkuntzari edo ezustekoei egoztea ez da beti argi egoten. Esaterako, honako adibidean hiru akats agertzen dira: “este” [sic: “éste”], “respnsabilidad” [sic: “responsabilidad”], eta aditzaren osteko koma bakartia [sic: “es (...) velar por ellos”]:

(Iturria: Diario de Navarra, 2008/06/28)

Azkenik, muturreko adibideek zuzentasun politikoa urratzen dute. Jainkoak Ingalaterrako erregina zain dezala baino, ezustean “God shave the Queen” idatzi eta gero, lelo ezaguna bihurtu da.

(Iturria: Michael Tsaturyan)

Era berean, Euskaldunon Egunkariak Estaturik gabeko nazioen berri ematean, bertako ikuskera zabaltzen omen zuen. Hortaz, Kataluniako gaztelaniadunei “xarnego” esan ote zien Egunkariak?

(Iturria: Euskaldunon Egunkaria, 1998/04/10)

Ondorioz, hedabide txikiok itxurari ere erreparatu behar diogu, handiei toleratzen dizkioten errakuntzak gurean onartzen ez dituztelako. Are gehiago, uste ustelak egiaztatzeko argudio moduan erabil ditzakete. Bidean, gainera, irakurleak eta ikusleak gal ditzakegu.

Emakume biluziak, albiste neutrala?

2012-02-05T11:50:00.000-08:00

EiTBko albistegiek urtarrilaren 31n honako albistea argitaratu zuten Interneten: “Eguneko menua, emakume biluzien artean”. Ez dugu Euskadi Irratian eta Etb1eko ‘Gaur Egun’-en topatu, baina baliteke Europa Press-ek zabaldutako albiste horrek soinu edo irudi baliabiderik eduki ez izana, hau da, idatziz bakarrik bidali izana.

Albisteen aukeraketak erabaki baten hautua dakar. Horregatik, gizarte-erantzukinak hedabideei injustiziak borrokatzeko eskatzen die: albisteen edukiarekin oldarkor azaltzea, hain zuzen. Ondorioz, hedabideei dagokien jagole eginkizunak politikarien adierazpenak zalantzan ipintzera eramaten ditu:

“[Herri-galdeketa: Tramitazioa hasi da]
[…] Telebista saio batean egin ditu adierazpen hauek Zapaterok. Ibarretxeri uda aurretik batzar bat egiteko deituko diola iragarri du presidenteak. Hitz egin arren, baina, Zapaterok dio ez duela onartuko joko-arauak apurtzea, gero eta euskal herritar gutxiagok babesten omen duten egitasmoa aurrera ateratzeko.” Etb1 (2008/05/29)

Azken batean, zenbait argudiok ez du oinarririk. Gainera, gizarte-erantzukizunak arrazoi hutsalak ezeztatzeko eskatzen du. Ez dugu horrelakorik, esaterako, albiste honetan aurkitu:

“[Las detenciones de Mondragón llevan a hallar un zulo en Huesca; Igor Portu ingresa en la UCI por las lesiones producidas en su detención]
El ministro del Interior […] garantizó que en todo el procedimiento «se ha cumplido escrupulosamente la legislación antiterrorista».” Diario de Navarra (2008/01/08)

Geroago, Espainiako Justiziak eragindako torturak egiaztatu zituen, lege-prozesu luzean zigortutako hainbat guardia zibil absolbitu arren.

Horrenbestez, informatiboki asetzea helburu duten gizartearekin atxikimendua eskatzen zaie hedabideei. Injustizia borrokatzeko gizarte-konpromiso horrek informazioa hedabideen eginkizun sozialen arabera interpretatzen du. Horrela, gizarte-erantzukizunak informazioaren balore gorena ezeztatzen du: profesionaltasunaren nagusitasun positibistari muga ipintzen dio.

Euskarazko hedabideek, baina, informazioarekiko oso atxikimendu txikia azaltzen dute, hedabide publikoek batik bat. Honakoak 2008ko datuak dira:

(Iturria: Egileak)

Hortaz, Euskadi Irratiak jarrera kritikorik txikien agertu zuen. Azaldutako aurkako jarrerak indarkeria gaitzetsi zuen (“Kataluinian, bi adin txikiko atxilotu dituzte Ripollet herrian neska bat hil izana leporatuta […]”, 2008/11/02).

Etb1ek kirol albisteekin baino ez zuen jarrera kritikoa azaldu. Hortaz, aldeko jarrera (“TAU: Bide onetik Euroligan”, 2008/02/21) eta aurkakoa agertu zituen (“Kiroletan, euskal selekzioak eta Irangoak jokatu beharreko partidak airean jarraitzen du […]”, 2008/11/26).

Berria, azkenik, euskarazko hedabiderik kritikoena suertatu zen: euskal kultura babesteko (“Inoiz baino diru gutxiago emango du Nafarroako Gobernuak euskararentzat”, 2008/11/03), emakumeen ikusgarritasuna defendatzeko (“Kulturgileen gogoetak: Kulturan emakumeek duten eta izan beharko luketen presentziaz aritu dira kulturgileak”, 2008/03/08) eta tortura salatzeko (“Igor Portu Arrasaten atxilotutako gaztea ospitalean dago, larri, tortura zantzuekin”, 2008/01/08) jarrera kritikoa erakutsi zuen egunkariak.

Horrenbestez, Etb1ek ez du emakumeen aurkako indarkeria kirolak bezain sutsu borrokatzen. Hedabide publikoek jarrera akritikoa izan behar dutela ulertzen bada, informazio-fluxu askearen izenean, hedabide publikoek feminismoaren konpromisoa bazter dezakete eta horrelako albisteak argitaratu? Hau da, Espainiako albiste-agentziek zabaldutako informazio guztia ez argitaratzea zentsura litzateke ala kazetaritza-jarduera autonomoa bermatuko luke? Zergatik ez dio EiTBk Valentziako jatetxe horri publizitateagatik kobratu?

(Iturria: Eitb.com, 2012/01/31)

'Infotainment': Albiste entretenituak

2012-01-29T09:38:00.000-08:00

Etb2ko ‘Ni más ni menos’ saioak tertuliakide anonimoak hobesten dituela-eta, Gasteizko Martxoak 3ko kideek ezin izan zuten haien gizarte-eskaria plazaratu, Manuel Fraga Iribarne ministro frankistaren aldeko omenaldiak antolatzen hasi zirenean. Alderantziz, ‘Ni más ni menos’ saioak Martxoak 3 elkarteko bozeramailearen parte-hartze anonimoa bultzatu gura zuen: “Andoni, de Vitoria”. Martxoak 3 elkarteak ez zuen horrelakorik onartu. Dena den, beste dei anonimo batek parte hartu zuenez, telebistak elkartearen gizarte-eskariari ez zion zegoeneko saiorako beharrezko iritzi: Fragak zuzendutako poliziak Gasteizen bost langile hil zituen, 1976an, eta ehun bat lagun zauritu zituen, hain zuzen. Poliziaren tiroek etxean arropa plantxatzen zebilen neskame bat ere zauritu zuten, zabalik zegoen ondoko gelako leihotik bala bat sartu zelako. Espainiako Gobernuak Fraga epaitu barik hiltzen utzi du.

(Iturria: Martxoak 3)

‘Ni más ni menos’ saio horri, hilabete batzuk lehenago, Aritz Galarragak honakoa eskatu zion Berriako ‘Ekografia’ zutabetik:

“Baina, noski, ‘Ni más ni menos’ saioari ari gara eskatzen hori, esateko zerbait duten gonbidatuak ekartzea. Eta, kasu horretan, agian, galdetu beharko genuke ez bakarrik tertuliakideek zerbait ekartzen duten, baizik eta programak berak ba ote duen esateko edo ikusleari emateko ezer, edo oilategia, espektakulua baino ez duen bilatzen, ikusle gehiago izatea helburu.” (2011/09/17)

Telebistak sortu berri duen genero hibridoa ditugu ‘Ni más ni menos’ bezalako saioak: informazioa eta entretenimendua nahasten dituzte. Horregatik, infortainment izena hartu dute: “information” + “entertainment”. ‘Euskadi Directo’ horren erakusle nagusia da.

Informazioa espektakulu bihurtzeko joera hori albistegintzara ere hedatu da. Hortaz, albisteen protagonistei erreparatzen badiegu, lau talde bereiz daitezke:

1.- Administrazioa: Aginteko eta oposizioko politikariak, polizia eta epaileak.

2.- (Gizarte) Eragile profesionalak: Administrazioaren eta errealitatean eragiten dutenen arteko mezu-igorleak dira; hortaz, enpresaburuen eta langileen sindikatuez gain, kultur eta kiroal erakundeak ere bai.

3.- (Gizarte) Eragile autonomoak: Gizarte bizitzaren oinarriak dira (langileen antolaketa autonomoa, euskara elkarteak, gizarte mugimenduak, kultur sortzaileak…).

4.- Protagonista identifikagarririk ez: Erreferentzia anonimoak (adib., kaleko elkarrizketatu ezezagunak, gizartean jarduteko ekimenik agertzen ez dutelako) eta hirugarren figurak (istripua, eguraldia…).

Titularretan eta lehen orrian plazaratzen diren albisteek zer protagonista agertzen dute? Euskarazko hedabideei dagokienez, honakoak dira 2008ko datuak (ehunekoetan):

(Iturria: Egileak)

Euskarazko hedabideek agertzen dituzten protagonistak gero eta urriagoak dira. Izan ere, 1980ko eta 1990eko hamarkadetan albiste gehienen protagonistak eragile autonomoak ziren bitartean, orain albisteen erdiak agertzen duen protagonista Administrazioa da. Hortaz, politikariek Politika saila gainditu eta berezkoak ez diren gainerako sailetan ere agertzeko bidea dute hedabideetan (Gizartea, Kultura...). Horretarako, hedabideek politikarien inaugurazioak eta lanen egoera aztertzea ere albiste bihurtu dituzte: “Zaballako espetxea inauguratu dute, baina bi hilabete barrura arte ez dituzte mugituko lehen presoak hara” (2011/09/22), Berrian.

Aldi berean, protagonista identifikagarririk aurkezten ez duten albisteen kopurua ere etengabe igotzen ari da, eguraldia eguneko berririk garrantzitsuenen artean kokatu dutenetik batez ere: “Elurrak zuriz estali du Nafarroa”, Etb1ean eta “Elurra iritsi da mendietara, tenperaturak jaitsita” (2011/12/18), Berrian.

Gainera, protagonista identifikagarririk gabeko informazioak ez du boterearekiko jarrera kritikorik lantzen. Esaterako, herri lanek ur horniketa egokiari trabarik egin ez ziotela egiaztatzeko, kaleko oinezkoei inkesta egin zien Etb1ek, arduradun tekniko eta politikoekin zein auzo elkarteekin hitz egin ordez: “Bilboko ur horniketa: Arazo larririk ez lanengatik” (2008/04/06).

Horrenbestez, euskarazko hedabideetan protagonista pertsonifikaturik gabeko berriak albiste-mota nagusi bihurtzeko bidean dira. Ondorioz, hedabideek gizarte eragileen mezua zabaltzea trabatzen dute. Herritarren agerpena oztopatzen duten neurrian, berezko albisteak sortzeko gaitasuna galtzen dute. Kazetaritza-ekimenak, baina, gertuko giza-taldearen informazio-premia asebetetzea du eginkizun. Gizarte eragileak informaziotik baztertu ahala, albisteek ‘Euskadi Directo’-ren gero eta antz handiagoa hartzen dute. Azken batean, infotainment 1976ko informazio-eredu honen aldaera modernoa baino ez da:

(Iturria: ABC, 1976/03/04)

Indarkeria matxista lausotua

2012-01-22T12:45:00.000-08:00

Indarkeria matxista azaltzen duten bi kasu oso adierazgarri ekarri gura ditugu, hedabideek erasotzaile matxista babesten ote duten aztertzeko. Hala ere, agertzen ez diren albisteen inguruko ikerketak zailtasun nabariak ditu, ez plazaratzeko arrazoiak ezin daitezkeelako ikertu.

Lehenengoan, Diego Yllanes Vizcay-k Nagore Laffage hil zuen, min handia eragin eta gero, Nagorek ez zuelako berarekin harreman sexualik eduki nahi izan Yllanesek gura izan zuen modu bortitzean. Sasoi hartan, Yllanesek neska-lagun “formala” zuen. Yllanesen sendia Diario de Navarraren irakurle-soslaikotzat hartu dute: Opus Deiren ingurukoa eta diruduna.

                                                         (Iturria: Érase una vez… Plimplin)
Diario de Navarrak Yllanesi “psikiatra” tratamentua eman dio. Are gehiago, Yllanes zigortzen duen epaia ezagutu eta bi urtera, oraindik “akusatu” moduan agertzen du egunkariak eta ez, “egile” bezala:
             “Asun Casasola lamenta que «la justicia sólo ampara al criminal»”

Horretaz gain, Yllanesen hilketari lotutako bi albiste esanguratsu ez ditugu Diario de Navarran topatu. Lehenengo eta behin, Iruñeko hamasei peñak emandako “Urrezko Pankarta” sariak indarkeria matxistaren aurkako lana aintzatetsi dio aurten Nagore Laffage-ren amari (Asun Casasola). Diario de Navarrak, ordea, beste albiste baten barruan sartu zuen eta ez zuen Diego Yllanesen izenik aipatu: “Un grupo de vecinos reivindicará la ikurriña en el Chupizano”. Hala ere, Diario de Navarrak “Urrezko Pankarta” sariaren aurreko edizio guzti-guztiak jarraitu ditu: 2008, 2009 eta 2010.

Diario de Navarran aurkitu ez dugun bigarren albisteari heldu aurretik, zenbait datu errepasatu behar da. Diego Yllanes 2008tik espetxean dago. Gero, 2009an zigortu zutenean, hamabi urteko espetxealdia ezarri zioten. Hortaz, 2011n zigorraren laurdena betetzean, urtean 36 egun espetxetik kanpo emateko baimena eska zezakeela jakinarazi zuen Eitb.com-ek. Diario de Navarrak ez zuen albiste hori jaso.

Aztertuko dugun bigarren kasuan, Paul Abasolo Amantegik hiru neskari egindako erasoengatik hiru urte eta erdiko espetxealdiarekin zigortu zuten. Laugarren neska batek ezin izan zuen Abasolo taxuz identifikatu eta, horregatik, ezin izan zioten horren bortxaketa futbolariari leporatu. Ondorioz, lau erasoek batutako hamabi urteko espetxealdia aipatutako hiru urte eta erdira jaitsi zuen epaileak. Bosgarren neska batek, gainera, erasoa jasan eta gutxira salaketa kendu zuen. Espainiako Gobernuak hiru urte eta erdiko espetxe-zigor hori ere kendu berri dio. Beraz, bost eraso matxista zigorrik gabe utzi ditu Gobernuak: Abasolok gauzatutako hiru erasoak, eta laugarren neskaren bortxaketa zein kendutako salaketa eragin zuen bosgarren erasoa. Abasoloren sendia Deia ingurukotzat jo izan dute: jeltzalea eta diruduna.

         (Iturria: Real Union)

Efe albiste-agentziak Abasoloren epaia hedabide guztiei zabaldu ziela egiaztatuta geratu da:
                    “Abasolo es condenado a tres años de cárcel”

Hala ere, Deiak eta El Correok ez zuten zigortutako Abasoloren izenik eman nahi izan, “P.A.” baino ez: “Condenan a un futbolista del Real Unión a 3 [sic] años de cárcel por abusos sexuales” (Deian) eta “Condenan a un futbolista a tres años de prisión por tres delitos de abusos” (El Correon). Are gehiago, zenbaitek epai hori Athleticen jolasteko trabatzat hartu dute, garai hartan (2008an, alegia) espetxetik ateratzeko 30.000 euroko fidantza ordaindu baitzuen. Deiak Abasolo elkarrizketatu duenean, baina, ez du horretaz informatu:
“Paul Abasolo: «El Athletic me puso la miel en los labios»”

Asteon, ordea, Espainiako Gobernuak indultatu duela informatu du Deiak; honela:

(Iturria: Deia)

Dena den, Berriak gaia sakon aztertzeko kazetari mutil bati ardura ematearren hartu nuen poza azaldu gura dut… Lan bikaina!: “Sexu erasotzaile bati indultua eman dio Madrilek eta ez dute kartzelatuko”.

Hortaz, gainerako hedabideek haien irakurle-taldearen inguruko erasotzaileen albisterik zabaldu ez dutela badakizue, horien berri ematea eskertuko genizueke.

Argazkien egokitasunaz

2012-01-15T15:57:00.000-08:00

Egunkarietako informazioak osagai nagusi bi izaten ditu: testua eta ilustrazioa. Azken hori ez da zertan beti eman, baina agertzen denean testua osatzeko helburua dauka eta objektibotasunarekin lotzen da. Horrela, bien elkarrekintzatik gertakizuna hobeto uler daiteke. Aldi berean, ilustrazioak albistearen konplexutasuna samurtzen lagun dezake. Horretarako, adibidez, infogramak erabiltzen dira.

Albistea ilustratzen duen irudia “egokitzat” edo “ezegokitzat” hartzeko, irudiak berak erantzuten dituen W-galderen kopurua kontuan hartzen da. W-galderak zazpi kazetaritza itaunak dira, honakoak: nork (who), zer (what), noiz (when), non (where), zergatik (why), zelan (how –wie, alemaneraz–) eta nondik (woher, alemaneraz). Ondorioz, albistea osatzen duen irudia egokitzat hartzeko irizpidea ilustrazioak zenbat W-galderari erantzuten dion kontuan hartzen du:

1.- W bakarrari erantzuten badio, argazkiak betelan eginkizuna ohi du:
Gehienek protagonista (nork) identifikatzen dute. Prentsaurrekoetako argazki horien mugen inguruan @GariGaraialde -k asteon ere idatzi du.
“Amurizaren lana, Interneten”

Albistea ilustratzeko argazki horrek nork bakarrik azaltzen du (Amurizak, hain zuzen)

2.- Bizpahiru W-ren erantzunak agertzen dituen ilustrazioa egokitzat hartzen da:
Honelako irudiek albistea osatzeko eginkizuna azpimarratzen dute: alde batetik, informazioa bera osatzen dutelako eta, bestetik, kazetaritza jardunaren ondorio direlako.
“Olinpiar Jokoetako zuzia itzali dute Parisen Txinaren aurkako protestek”

Kasu honetan, albistearen argazkiak bizpahiru W-galderari erantzuten die: zer (Olinpiar Jokoetako zuzia amatatu izana), nork (Tibet askearen aldekoek) edota non (Frantzian?, jendarmeak agertzen baitira).

3.- Lau W-galdera baino gehiago islatzen dituen irudia oso egokia da:
Oso irudi esanguratsuak direnez, albistea agortzen duten ilustrazioak ohi dira. Sarritan, foto-albisteak izaten dira.
“Ume bat harrapatuta geratu da kutxa gotor baten barruan Istanbulen”

Esaterako, irudiak lau W-galderaren erantzunak agertzen ditu: zer (erreskatea), nork (suhiltzaileek), non (jantzietan irakur daiteke) eta zelan (xerra erabilita, kutxa ebakiz). Albistea, jakina, horixe baino ez da.

Horren arabera, asteon sare sozialetan @XabierEuzkitze -k proposatutako eztabaida azter dezakegu. Oñatiko EAJk maiatzeko hauteskunde kanpainan zabaldutako aldizkarian agertutako ume baten gurasoek haren irudiaren erabilpena salatu zuten eta asteon EAJren egintza hori zigortzen duen epaia kaleratu da. Umearen guraso bat Gipuzkoako Foru Aldundiko bozeramailea da, ekainez geroztik. Hedabide guztiek antzerako titularrak eman dituzte, EFEk zabaldutako albisteari jarraituz: “EAJk 2.000 euro ordaindu beharko dizkio Ugarteri, horren alabaren argazki bat erabili izanagatik”.
•    Nork: Oñatiko EAJk.
•    Zer: 2.000 euroko isuna.
•    Noiz: 2012/01/11.
•    Non: Bergaran.
•    Zergatik: Epaileak adingabekoaren argazkia erabiltzeari desegoki irizteagatik.
•    Zelan: Adingabekoaren argazkia zelakoa den.
•    Nondik: Maiatzeko hauteskunde kanpainan adingabekoaren argazkia erabili eta gero, horren gurasoek salaketa ipini zuten.

Interneteko bertsioei jarraituz, Goienkariak, Berriak eta Garak ez dute albiste hori osatzeko argazkirik argitaratu. Hortaz, informazioa azaltzeko testua baino ez dute erabili.

Vocento taldeko bi egunkariek jarrera ezberdina agertu dute. Alde batetik, Gipuzkoan argitaratzen den Diario Vascok ez du argazkirik atera. Hala ere, informazioa begi kolpe batez ulertzeko, albistea laburbiltzen duen infograma bat osatu du. Infograma horrek bi galdera erantzuten ditu: nondik eta zelan. Ondorioz, ilustrazio egokia da. Dena den, testu larregi duenez, infogramatzat hartzeko eragozpenak ere ulergarriak lirateke.

(Iturria: Diario Vasco)

Bizkaiko El Correok, ordea, Larraitz Ugarte (umearen guraso bat) eta Martin Garitano (guraso horren nagusia) agertzen dituen argazki bat plazaratu du. Gainera, Ugartek eta Garitanok Bizkaian ez dute ardura instituzionalik. Albistearen informazioaren ikuspegitik aztertuta, El Correo-ren argazki horrek honako galderari erantzuten dio: nori, hau da, zigortuak kalte-ordaina nori ordaindu behar dion. Begi bistakoa denez, nori galdera ez da kazetaritza itauna. Horregatik, El Correo-ren argazkia ez litzateke egokia izango. Ugarte albistearen nork izateko, berriak honakoa izan beharko luke: “Ugartek Oñatiko EAJ salatu du, bere alabaren argazki bat hauteskunde kanpainako aldizkari batean zabaltzearren”. Garitano, beraz, ez da albiste bakar baten protagonista ere ez. Ondorioz, hura agertzen duen argazkiak kazetaritza jarduera okerra azaltzen du.

(Iturria: El Correo)

Noticias taldeak, azkenik, Bizkaiko eta Gipuzkoako edizioak bereizi ditu. Alde batetik, Noticias de Gipuzkoa egunkariak, El Correo-ren ildotik, Ugarteren argazkia argitaratu du. Ikusi berri dugun bezala, nori galdera ez da kazetaritza itauna eta, ondorioz, irudi hori ez da egokia.

(Iturria: Noticias de Gipuzkoa)
Beste aldetik, Deiak salaketa eragin zuen adingabekoaren argazkia argitaratu du (aurpegia difuminatuta, jakina). Horrela, Deiak kaleratutako informazioa osatzeko irudiak bi galderari erantzuten die: nork eta zelan. Ondorioz, oso argazki egokia da, guztiz bisuala delako.

(Iturria: Deia)

Zergatik ez du Noticias de Gipuzkoa egunkariak albistea ilustratzeko argazkirik egokiena erabili, talde bereko Deiak irudi horixe plazaratu badu?

AEBek zehaztutako (euskal) mundua

2012-01-08T13:26:00.000-08:00

Euskarazko hedabideei Euskal Herrian fosilizatuta egotea leporatu ohi diete. Dena den, hedabideok Euskal Herritik kanpo gertatutako albisteak gero eta sarriagotan telebistako titularretan eta lehen orrietan azaltzen dituzte: Berriak azalean dakartzan albisteen %40 Euskal Herritik kanpo sortu dira; Euskadi Irratiako albistegian, %43 hartzen dute; eta Etb1eko ‘Gaur Egun’ saioko titularren %46,4k Euskal Herritik kanpoko berriak dakartzate.

Hortaz, euskarazko albisteek ez dute zertan euskal errealitatea bakarrik jaso. Izan ere, euskaraz munduaren berri eman daiteke. Zer mundu? Ba, gero eta AEBetarragoa. Adibidez, 2008an, Espainiako albiste bakoitzeko AEBetako sei plazaratu zituen Euskadi Irratiak; hiru, Etb1eko titularrek; eta 1,66, Berriako lehen orriak. Azken batean, AEBetako informazioak Frantzian sortutakoak baino leku handiagoa du, azken hori Politika sailera bakarrik mugatzen da-eta.

Iturria: Euskal Wikipedia

Gainera, AEBetako albisteen hedapenaren ondorioz, munduan sortutako informazioaren aniztasuna gero eta murritzagoa da. Are gehiago, AEBetan gertatutako albisteak sail guztietara hedatu dira. Beraz, euskalduntasuna irudikatzen duten Gizartea eta Kultura sailek beste nortasun baten berri ere ematen dute:

* Gizartea: “Texas Estatuan gizonezko mexikarra hilko dute heriotz-zigorra […]” (2008/08/05), Euskadi Irratian.

* Kultura: “«Goiko mendian, elurra dago[…]», CSIko [AEBetako telesaileko] protagonistaren ahotsa da […]” (2008/12/19), Euskadi Irratian, eta “Grissomen mezua” (2008/12/19), Etb1ean.

Alde batetik, bertako gizataldeari eragiten dioten gaiak aurkezten ditu Gizarte sailak. Herritarrek gizarte egituran parte har dezaten bultzatzeko atala da eta horretarako giltzak eman beharko lituzke. Horrela, bertan agertzen diren berri arinak (‘soft news’: indarkeria, natur hondamendiak eta istripuak) Espainiakoak edo AEBetakoak izaten dira. Ildo beretik, albiste arinek ez dute gizarte egituran parte hartzeko gakorik eskaintzen, gizarte geldoa islatzen baitute.

Bestetik, Kultura sailak bertako edukiak alboratzean ez du kanpoko kultura-eredurik onartzen, bertako akulturazioa eragin baizik. Euskal Telebistak TF1ekin France 3rekin baino bat-egite handiagoa erakusteak ez du esan nahi Etb1ek Frantziako kulturaren berri zabaltzen duenik, AEBetako edukiak agertzen dituela baizik. Izan ere, bertako kulturaren hobespenak ez du kanpoko edukirik baztertzen. Are gehiago, munduko kulturetara gerturatzeko bidea euskalduntasuna baino ez da.

Euskarazko kazetaritzaren topikoak

2011-12-19T12:33:00.000-08:00

Euskaldunok Euskal Herrian bertan hizkuntza-komunitate gutxitua osatzen dugu. Horrenbestez, gure nortasunaren ezaugarriak euskalduntasunetik eta txikitasunetik eratortzen dira. Hala ere, inguruko erdara erraldoiek (gaztelerak eta frantsesak) gurean (Euskal Herrian) eleaniztasuna bultzatzen dute, demokraziaren izenean. Ondorioz, hemen euskalduntasuna ulertzeko haien estereotipoak nagusitu dira.

“Gaseta hunen eguileak iskiriatcen du Gazeta hau, erakhusteko beste nasioner Escualdunak ser diren eta ser eguiten ahal duten eta posible dela Escuaras ere gazetaren eguitia edosoin beste lenguayas besen.” (Escualdun Gaseta, 1885eko abenduak 24, 1. alea, 1. or. in Díaz Noci)

Alde batetik, euskararekiko gutxiespenak edozein informazio-proiekturi dario. Beti-beti irakurlerik ez dagoela leporatu izan digute:

“Zenbat bidar esan eta entzun ete da, emen Bizkaian be euskeraz bakarrik egindako izparringi asteroko bat bear geunkela, Gipuzkoan Argia dauken lez! […]. Orra ba, emen olako izparringia atarateko eragozpen asko ta andiak azpiratu bear dira. Ia-ia ezintzat Auki lei izparringi-atarate ori, ain andiak eta ugariak dira eragozpenok.” (Evaristo Bustintza ‘Kirikiño’, Euzkadi, 1928 in Díaz Noci)

Abertzaleek horrelako aitzakietan oinarritu zituzten 1978an Egin eta Deia erdarazko egunkarien proiektuak (ik. Zalakain). Eusko Jaurlaritzak ere 1990ean Euskaldunon Egunkaria sortzen ez laguntzeko aitzakia izan zen.

Hortaz, 1928an Argia astekariak Euskal Herritik kanpo ere zenbat ale zabaltzen zituen ikusi eragin behar izan zuen:

Iturria: Hemeroketa.

Guzti-guztietan, euskalduntasuna islatzeko kazetaritza amets batetik abiatu ohi da, zer galdurik ez dugulakoan, mundu euskalduna irabaztear daukagula sinistuta. Horregatik, euskarazko kazetaritza errealitate bihurtu dugunean, inguruko erdalduntasunak horren oinarriak zalantzan ipini ditu.

Beste aldetik, euskarazko kazetaritzaren profesionaltasuna auzitan ipini dute. Sarritan, euskaldunok ere zalantza horiek barneratu ditugu:

* Donostia 1976 (“Euskal Kazetaritzaren Urtea”): Irratien ‘24 ordu euskaraz’ ekimena.

* “Etb 1983an hasi zenean, ez genuen uste egunero albistegi bat euskaraz egiteko gauza izango ginenik […].” (Amatiño in Zuberogoitia, 2003: 273)

Hala ere, blog honetan kontrakoa erakusten ari gara: euskaraz informatzen duten hedabideek erdaldunek baino kazetaritza-jarduera bikainagoa azaltzen dute.

Horrenbestez, euskalduntasunak hizkuntza ardatz duen komunikazio-esparrua osatu du eta ez, abertzaletasunaren unean uneko estrategia; txikitasunak, ordea, ez digu inguruko erdaren pareko komunikazio-proiektuak amesteko ilusiorik eta gauzatzeko kemenik uxatu.

Euskarazko komunikazioaren lorpenak

2011-12-11T20:02:00.000-08:00

Prentsaurrekoetan zein hizkuntza erabili hainbat gizarte mugimenduren buruhaustea izaten da. Erakundeek gehien zabaldu duten eredua honakoa izan da: “Egun on, os hemos convocado para…”. Horregatik, erakundeak informazioa euskaraz zabaltzen hasi direnean Euskal Herriko kazetari erdaldunen haserrea nabaritu da.

Prentsaurrekoa euskaraz eman ahal izatea, baina, ez da hizlariaren lorpena, euskarazko hedabideena baizik. Izan ere, honela gogoratzen du Amatiñok euskararen inguruko prentsaurrekoetako giroa:

“Euskaltzaindiak [Espainiako] Real Academiaren titulua jaso zuenean (1975 inguruan), Euskaltzaindiak berak prentsaurrekoa eskaini zuen Durangon eta den-dena gaztelaniaz izan zen. Prentsaurrea amaitzear zela, galdera gehiago ez zegoela-eta, nik euskaraz galdetu nuen ea euskaraz galderarik egiterik ote zegoen. Inguruan nituen kazetariek irain edo probokaziotzat hartu zuten nire ausardia hura.” (Zuberogoitia, 2003: 273)

Hortaz, euskarazko hedabideak Euskal Herria euskalduntzeko tresnak direla berretsi dugu, zenbait gizarte-ohitura tarteko. Horregatik, prentsaurrekoetan orain lehenengoz “norbaitek gaztelaniaz adierazpenik behar?” entzun daiteke. Erreportajean Zihara Enbeitak eskarmentu handiko kazetarien bizipenak jasotzen ditu.

Euskarazko kazetaritzari edukiak euskararen ingurukoak izatea leporatu ohi diote, folkloreari lotutako kazetaritza delakoan. Hala ere, Euskal Herriko hedabide erdaldunek euskara arlo horretara mugatu dutela berretsi zuen AitorZubegoroitiak (503-529. or.). Are gehiago, Eginek/Garak eta Deiak euskarari egiten dioten tartea euskal munduari eta iritziari dagokiola egiaztatu zuen. Gainera, egunkari erdaldunok sortu zirenetik gaur arte haietan euskarak izan duen tokia gero eta txikiagoa da.

Euskaratik munduari begiratzen dion komunikazioak, ordea, ez ditu inguruko erdarek finkatutako mugak bere egiten: ez bere nortasuna setiatzen dutenak (abertzaletasunaren estrategiak, kasu), ezta bere ikusmira hesitzen dutenak ere (Madrilgo oniritziaren beharra, adib.).

Alderantziz, euskarazko kazetaritzak berezko ekimena baduela egiaztatu du. Esaterako, erdarazko hedabideek eman ez dituzten esklusibak argitaratu dituzte (Letona, 2005: 15). Adibidez, poliziak Anparo Arangoari eragindako tortura egiaztatzen zuten argazkiak eta informazioa, “Anparo Arangoa, zauritua” titulupean.

Iturria: Argia.

Azkenik, gutxiespenak ikusezintasuna dakar. Beraz, erdal munduak euskarazko kazetaritzaren izate bera ere ezeztatzen du. Esaterako, Argia astekariak Boliviako presidente Evo Morales elkarrizketatu zuen Euskal Herriko lehen hedabidea izan zen (2006/09/17). Euskarazko hedabideetan merezimenduarekin aurkeztu bazen ere, erdarazko hedabideek ez zuten horren berririk eman, Gara kenduta (erdaraz informatu zuen).

Horrenbestez, euskarazko hedabideek bertako eta Euskal Herritik kanpoko albisteak beren nortasunari uko egin gabe zabaltzen dituzte. Ondorioz, euskarazko hedabideek mundu euskalduna islatu ez ezik, errealitate euskalduna ere sortzen dute.

Euskarazko Komunikazio-Esparrua

2011-12-05T11:33:00.000-08:00

Euskarak euskaldun egiten gaituen neurrian, euskaraz gure gorabeheren berri emateak herri bihurtu gintuen. Euskaldunok hizkuntzatik sortutako albiste propioak ezagutzeko beharrizana sentitzen dugu, definitzen gaituenaren norabidea jakin nahi dugulako. Ezinegon komunak partekatzen ditugu eta, horregatik, bizi-proiektu bera aurrera ateratzeko lanean gabiltza: herria.

Euskarazko Komunikazio-Esparruak “euskaraz aritzen garenon komunikazioaren espazioa” zehazten du, Jose Inazio Basterretxea Polok eta Aitor Zuberogoitiakazaldu bezala. Hortaz, espazioa ez da euskararena, komunikazioarena baizik.

Euskarazko komunikazioaren sorburua kultur ondare euskalduna da eta helburua, “euskaldunok asebeteko dituzten komunikabideak eskaintzea”. Horrela, hedabideek euskaratik sortutako erreferentzia-sistema gizarteratuko dute. Esaterako, euskalduntasunak muga administratiboak gainditzen ditu:

“Muga administratiboez gaindiko esparru kultural eta linguistikoak zilegiak ez eze, gauzagarriak eta gorpuzgarriak ere badira. Guk geuk ere demostratu dugu hori behin baino gehiagotan, lehen legez baita orain ere: Urdazubiko Pedro Agerre Azpilkueta Saran egin zen Axular, eta Donostian jantzi zuen txapela Urepeleko Fernando Aire Xalbadorrek.” (Basterretxea eta Zuberogoitia, 2005: 41)

Baina Komunikazio-Esparrua ez dator ikuspegi abertzalearekin bat, euskaldun izaerarekin baizik. Horregatik, euskaldun izateko modu anitzak sor ditzakeen espazio bakarra da. Alde horretatik, euskarazko hedabideek, euskarazko diren neurrian, ezaugarri komunak dituzte: albistegaiak euskarazko eztabaida publikora ekarri dituztelako. Horrenbestez, erdarazko hedabideekin baino proportzio handiagoan bat egiten dute:

	Euskarazko hedabideekin	EAEz gaindiko tokiko euskarazko hedabideekin	Erdarazko hedabide abertzaleekin	Estatuetako erdarazko hedabideekin
*Euskadi Irratia*	Etb1 eta Berria	Euskalerria Irratia, France Bleuko ‘Euskarazko Emankizuna’ eta Euskal Irratiak	Radio Euskadi	Cadena Ser
*Euskadi Irratia*	%35,96	%15,84	%28,22	%13,15
*Etb1*	Euskadi Irratia eta Berria	France 3ko ‘Euskal Herri’ albistegia	Etb2	Telecinco eta TF1
*Etb1*	%44,84	%5,81	%95,87	%30,72
*Berria*	Euskadi Irratia eta Etb1	-	Gara eta Le Journal du Pays Basque	El Correo, Diario Vasco, Diario de Noticias de Álava eta Diario de Navarra
*Berria*	%43,75	-	%35	%40,625

(*) 2008ko datuak

Dena den, Etb1ek ez du albistegi propiorik eta euskal kazetarien lana Etb2rekin partekatzen du. Hortaz, Euskadi Irratiak askatasun handiagoa agertu du Radio Euskadirekiko eta, horregatik, EAEz gaindiko euskarazko hedabideekin proportzio handiagoan bat etortzen da.

Era berean, Euskadi Irratiak eta Berriak partekatzen zituzten albisteek euskara eta euskalduntasuna zituzten sorburu. Etb2 sortu artean, Euskal Telebistako albistegiek ere ezaugarri horiek agertzen zituzten. Hala ere, 1986tik aurrera, Etb2ko ikusleria erdaldunaren informazio-gogoa asetzeko albistegi euskaratua aireratzen du Etb1ek. Horregatik, gainerako euskarazko hedabideekin bat egiteko ezaugarriak ez dira euskalduntasunetik sortzen, alderantziz, bat egiten zuten berrien erdia Politika saileko albisteak izaten dira. Are gehiago, ekonomia berriek gizarte gaiek baino konbergentzia handiagoa erakusten dute. Hortaz, hiru hedabideak elkartzeko kirolek kultur gaiek baino konbergentzia handiagoa egiaztatu ohi dute!

Gardentasun informatiboa: adibideak

2011-11-27T10:14:00.000-08:00

Informazio gardena bermatzeko, bi konturi erreparatu behar zaie: informazioaren jatorriari eta albiste-iturriei, hain zuzen. Lehenengo eta behin, informazioaren jatorriak albiste hori erredakziora zelan heldu den azaltzen du, hau da, nork eta zelan bidali duen.

"Igor Portu, ingresado en la UCI con graves signos de haber sido torturado"

Gara (2008/01/07)

"Guardia Zibilak atxilotuetako bat larri dago ospitalean, tortura zantzuekin"

Berria (2008/01/07)

Bigarrenik, albiste-iturriek informazioa nork azaldu duen zehazten dute.

"ETA arrasa con una bomba de 70 kilos el centro de Calahorra"

El Correo (2008/03/23)

"70 kilo lehergai zituen ETAk zartarazitako bonba-autoak"

Berria (2008/03/23)

Gardentasunak boterearekiko mendekotasunari aurre egiten dio. Horregatik, jatorri ezkutuko informazioak eta albiste-iturririk gabekoak filtrazioen berri ematen du. Orduan, hedabideak politikakerietarako erabiltzen dituzte alderdiek (by Hala Bedi):

"Detienen por triplicar la tasa de alcohol al jefe de la Ertzaintza cesado por Ares"

El Correo (2010/04/16)

"Malestar en la Ertzaintza por la filtración de una alcoholemia"

Noticias de Gipuzkoa (2010/04/17)

Gainera, gardentasun informatiborik ez duten albisteek morboa ere areagotzen dute.

"Una madre mata a dos hijos de 3 y 7años e intoxica a otros dos"

El Correo (2008/02/07)

Horrenbestez, informazioa zelan heldu den (noren ekimena izan den) eta nork azaldu duen (iturria) albistearen helburua seinalatzen dio hartzaileari. Horrela, propagandari neurria hartzeko babesa dute hedabideek. Era berean, hartzaileek informazioan sakontzeko bidea ere albiste gardenetan aurkitzen dute. Beraz, zelan uler daiteke Administrazioaren albiste-ekimena ezkutatzeko joera eta gizarte eragileen agerpen urria gardenagoa izatea?

"Iaz 2.300 emakumek eskatu zuten babesa Hegoaldean, eta hogeik bizkartzaina dute"

Berria (2008/04/08)

"Babes neurriak kendu dizkietela salatu dute genero indarkeriaren biktimek"

Berria (2008/02/22)

Galderarik gabeko prentsaurrekoak

2011-11-20T09:00:00.000-08:00

Galderarik onartzen ez duten prentsaurrekoen berri eman beharko litzatekeen ala ez galdetu zuen aurreko astean @UrtziUrkizu-k. Lehenago ere, sustatu.com-en JoxeAranzabalek abiatutako eztabaidaren inguruko iritziak bildu ziren.

Amatiñoren hausnarketari jarraituz, agerraldi publiko guztiak ez dira prentsaurrekoak. Besteak beste, alderdi politikoen mitinek ez dute galderarik onartzen (hauteskundeen balorazioak barne!) edo prentsa-ohar baten irakurtaldia dakarten agerraldiak (galderarik gabeko prentsaurrekoak, hain zuzen).

Horrenbestez, hedabideen azalek eta titularrek galderarik onartu ez duten zenbait informazio islatzen dute, hala nola: prentsa-oharrak eta agentzietatik heldutako informazioa. Kontua, ordea, honakoa da: hainbatetan hedabideek ez dute informazioaren jatorririk azaltzen, hau da, zelan jaso duten informazio hori. Baina hedabideek antzera jokatzen dute albistea Administrazioaren (alderdi politikoak, polizia, epaileak…) ala gizarte eragileen ingurukoa denean? Ikusi dezagun bi protagonista horiek zer agerpen duten eta eurek bidalitako informazioaren bideak (prentsaurrekoa, prentsa-oharra, agentziek…) zer proportziotan ez diren publiko egiten:

(*) Hiru hedabideetako titularrek eta azaleko 2008ko albisteak kontuan hartu ditut.

(**) Hedabideek agertzen duten hirugarren protagonista datu identifikagarririk gabeko elementuek osatzen dute (natur hondamendiek, istripuek…). Horrenbestez, Etb1-ek ia Administrazioari besteko tartea protagonista identifikagarririk ez duten albisteei eskaintzen die.

Are gehiago, albistearen berri nork eman duen zehazteko orduan ere, Administrazioak jakitera emandako informazioa albiste-iturririk ez aipatzeko joera handiagoa azaltzen dute hedabideek:

Hala ere, Etb1-ek gizarte eragileen inguruko informazioan ere iturririk ez aipatzeko joera nabarmena du (adibidez, “Langileak kezkaturik: protestak enplegu erregulazioaren kontra”, 2008/12/13).

Albistea zelan sortu den (zelan heldu den erredakziora, hau da, jatorria) eta nork eman duen (informazio-iturria) agertzean, hedabideek informazioarekiko gardentasuna bermatzen dute. Azken batean, publizitatearen aurkako neurria dugu gardentasuna. Esaterako, hona hemen edari batek sortutako albistearen berri emateko bi jokabideak:

1.) Informatzea:

* “Goitibeheras y F1, sprint entredos modelos de Iruñea” (Gara)

* “Trabarik ez autoei: 1Formulako bi autok entzierroaren bidea egin dute” (Berria)

2.) Albistean publizitateari lekua egitea:

* “Lehen entzierroa: Gaur adarkadarik ez” (Etb1)

* “Primer encierro: Rápido, limpio y sin atropellos” (Etb2)

Interneten aroan, albisteetan sakontzeko bideak eta informazio-iturriak herritarren esku ipintzean datza hedabideen jardunaren ekarpen nagusiak. Izan ere, informaziora heltzeko bideak zabaldu ditu Internetek. Horrela, 1980ko hamarkadan, AEBetako lehendakari RonaldReaganek galderarik gabeko prentsaurrekoak asmatu bazituen ere, Internetek informazioa osatzeko balio du: alde batetik, albisteak arduradun politikoen esanak jasotzen ditu eta, bestetik, sare sozialek haien jarreraren berri ematen dute.

Adierazle ekonomikoen ideologiaz

2011-11-13T15:05:00.000-08:00

Politika ekonomiko ezberdinak bultzatzen dituzten hedabideek ekonomiaren norabidearen berri emateko antzeko adierazleei erreparatzen diete, biri batez ere: burtsa eta hazkunde ekonomikoa.

Lehenengo eta behin, Europako burtsak gobernuek hartu beharreko neurri ekonomiko neoliberalen erreferendum bihurtu dira. Are gehiago, erabaki politikoei oniritzia ematen diete: greziarren galdeketa gaitzetsi dute eta italiarrek hautatu ez duten lehendakaria txalotu dute. Hala ere, burtsak ez du herriaren aberastasunik islatzen. Izan ere, 2006an Espainiako 1.400 lagunek (populazioaren %0,0035ek) Ibex-35eko %20,14 zuten (Barne Produktu Gordinaren –BPGren– %80,5en parekoa).

Bigarrenik, hazkunde ekonomikoak herrialdearen BPGren balioaren handitzea agertzen du. Dena den, hazkunde ekonomikoa ez dator aberastasunarekin bat eta, are gutxiago, aberastasunaren banaketarekin. Horren adibide Afrika dugu, gehien hasi diren ekonomien kontinentea da-eta. Era berean, Hego Euskal Herriko populazioaren %1,3 BPGaren %44,4 bestekoaberastasunaren jabe da.

Beraz, azken urteotako soldaten jaitsierak langileen txirotzea ekarri du. Alde batetik, urteko soldata igoerarik izan dutenek KPI erabili dute oinarri. Prezioen gehikuntza neurtzen duen adierazle ekonomiko horretan etxebizitzaren alokairuak janariaren erdiko balioa du. EAEn, aldiz, herritarren gastu nagusia etxebizitza ordaintzea da eta horren gehikuntza ez da KPIrekin bat etorri. Are gehiago, inflazioa kontrolpean mantentzeko, Europako politika neoliberalek interes-tipoak igotzeari ekin diote. Ondorioz, hipoteken ordainketaren gehikuntza areagotu du Euriborrak.

Bestetik, 2007an EAEko presio fiskala %33,2koa zen eta Nafarroan, %32,5ekoa; baina Hego Euskal Herrian gobernuek zerga ez-zuzenak igo dituzte. Horrenbestez, langileentzako zama fiskala gainerako taldeentzat baino handiagoa da oraindik.

Ondorioz, Espainiako langileak txirotasunetik bi soldatatara daudela iragarri dute kontsumitzaile elkarteek. Izan ere, ekonomia hazten zenean ere, soldatek gero eta eros-ahalmen urriagoa ematen zuten. Horren erakusle dugu EAEko txirotasun-arriskuaren tasak behera egin ez izana langabeziaren datuak ikaragarri hobetu ziren hazkunde ekonomikoaren sasoian (2005-2006).

Beraz, ohiko adierazle ekonomikoek garairik oparoena agertzen zuten aldian bertan, Espainiako langileen soldateek ez zuten 1995-2005 bitartean gehikuntza errealik izan. Alderantziz, 1995-2006 bitartean, hazkunde ekonomikorik handienean, Espainiako soldata errealek %5,94ko beherapena izan zuten. Aldi berean, urtean 18.500 euro baino gutxiago irabazten dituzten langileak gero eta gehiago izaten hasi ziren (%57,8tik %60ra). Horrenbestez, soldatarik txikiena duten langileeekin alderatuta, enpresaburuen irabaziak 100-200 bider handiagoak dira orain (duela hogei urteko aldea baino hamar aldiz handiagoa, hain zuzen). Horrek gizarte-hausturaren berri ematen du: Espainian 2007an lan egiten zutenen %9,6 txirotasun-tasan sartzen ziren, baina inguruko senitartekoek ekonomikoki eusten zieten.

Hedabideek burtsen kotizazioa, hazkunde ekonomikoa, KPI, EAEko turismo tasak (ostatu hartzeak) etab… zabaltzen dituzte, baina adierazle ekonomiko horiek ez dute gizarte-hausturarik islatzen. Politikariek herritarren subiranotasuna merkatuei eman dietenean, subiranotasun informatiborik eska dezakegu? Adierazle ekonomikoei irizpide neutro iritzita, politika neoliberalak onartzera eraman ohi gaituzte?

Indarkeria matxista eta objektibotasuna

2011-11-07T02:40:00.000-08:00

Objektibotasuna kazetaritza profesionalaren oinarrizko printzipioa da. Horregatik, indarkeria matxistari aurre egiteko ildo editorialik izan ez arren, hedabideek emakumeen aurkako erasoak gainerako lege-hausteak lantzen dituzten moduan jorratu beharko lituzkete. Hala ere, hedabideek indarkeria matxistaren berri ematean objektibotasunaren arauak gainerako lege-hausteetan baino sarriagotan urratzen dituztela egiaztatu dugu.

Objektibotasuna bi elementu nagusik osatzen dute: gertaera eta inpartzialtasuna (Westerståhl, 1983; McQuail, 1992 eta 2010). Gertaera albistearen oinarria da. Adibidez, sute baten berri ematen duen albisteak sutea gertatu duela egiaztatu behar izan du, bestela ez dago albisterik eta. Emakumeen aurkako erasoak albiste bihurtzen dira existitzen direlako, baina “ustezko”-tzat hartzeko ohitura zabalduta dago. Erasorik ez badago, ez dago albisterik; eta erasoa ziurra ez dela adierazteko probarik ez badago, zergatik zabaltzen dute hedabideek indarkeria matxistaren inguruko zalantzarik?

(Berria, 2010/07/23)

(El Correo, 2011/10/03)

(Deia, 2011/10/03)

Gertaerak bi aldaera ditu: egiazkotasuna eta adierazgarritasuna. Alde batetik, egiazkotasunak gertakizunaren inguruko datu zehatzak azaltzen ditu. Horretarako, informazioak 5W galderen erantzunak agertu behar ditu. Lehenengo lau erantzunak honakoak lirateke: nork, zer, noiz eta non. Bosgarren W galdera kazetaritza-ereduaren araberakoa da: “zergatik” (Warum), Alemaniako kazetaritzan, eta “zelan” (How), AEBetako eredu sentsazionalistan. Eraso matxisten berri ematen dituzten albisteek “zelan” galdera tituluan bertan azaldu ohi duten bitartean, gainerako erasoek “zergatik” itaunari erantzuten diote:

“Emakume bat hiru aldiz bortxatu dute Tafallan, eta jipoia eman” vs. “Urdulizko baserri batean ostu eta jabeak jotzeagatik, lau lagun atxilotu dituzte”.

Beste aldetik, egiazkotasunarekin batera, gertaerak adierazgarritasuna kontuan hartzen du. Adierazgarritasunak gertakariak eragindako erreakzio sozialaren berri ematen du. Hedabideek, baina, erreakzio instituzionala lehenetsi ohi dute: talde feministen islarik ez dago.

“«Tolerancia cero» con la violencia machista”

(Deia, 2010/07/29)

Objektibotasuna osatzen duen bigarren elementua, gertaeraz gain, inpartzialtasuna da. Inpartzialtasunak albisteak agertuko duen gertaeraren aurkezpena azaltzen du. Horregatik, bi gauza kontuan izan behar ditu. Lehenengo eta behin, inpartzialtasunak oreka eskatzen du. Horren arabera, albisteek gutxienez gertaeraren bi ikuspegi edo interpretazio jaso behar dituzte: atxilotutakoa erruduntzat jotzeko argudioak eta errugabetzat hartzeko azalpenak. Errugabetasun-presuntzioa oinarrizko eskubidea da, baina horrekiko errespetuak ez du erasoa zalantzan ipintzen. Are gehiago, Justizia Administrazioaren ekimenez hasitako prozesua da, eraso matxistek gizarteari kalte handia egiten diotela uste delako. Beraz, albistearen bi aldeak azaltzeko ustelkeria kasuetan erabiltzen den zorroztasun bera aplikatu beharko lukete hedabideek: instrukzio epailearen argudioak eta errugabetzat hartzeko azalpenak.

Emakumeen aurkako erasoetan, ordea, biktima eta erasotzailea plano berean ipintzen dituzte hedabideek, eraso matxistak emakume jakin bati eragindako kontu pribatua balitz bezala, gizarteari kalte egiten dion arazo soziala ezabatuz.

(El Correo, 2011/09/21)

Orekarekin batera, inpartzialtasuna aurkezpen neutralaren ondorioa da. Horretarako, albistea ilustratzen duen irudiak berria osatu beharko luke. Esaterako, albistearen tituluak honela badio (“Bi atxilotu, Boluetan neska bat bortxatzeagatik”), argazkia atxilotuen ingurukoa izan beharko litzateke. Hortaz, erasoa jasan eta gero, erasotutako emakumea zer jarreratan aurkitu zuten lehen orrira eraman zuen Deiak, emakumeari “zelan” eraso egin zioten azaltzeko argazkia, hain zuzen:

(Deia, 2009/09/21).

Horrenbestez, objektibotasunaren arauak urratzearen ondorioz, albisteen kalitatea guztiz kaltetzen da. Indarkeria matxistaren aurka konprometitu ez diren hedabideek ere profesionaltasunez jokatu behar dute, objektibotasuna kazetaritzari lotutako printzipioa baita. Horretarako, zaindu beharreko gutxieneko arauek honakoa jasotzen dute:

1.- Egiazko gertaera baten berri eman.

2.- Tituluan albistearen edukia osotasunez agertu: “zergatik” galdera “zelan” itaunaren aurretik lehenetsi.

3.- Informazioaren adierazgarritasun soziala islatu.

4.- Epailearen argudioak eta atxilotua errugabetzat hartzeko azalpenak jaso.

5.- Informazioa osatzen duen argazkia gehitu.