Komunikazioaren generoa

Bilboko Tas-Tas irrati librearen II Tailer Kritikoak amaitu berri dira. Bertan, komunikazioaren generoaz hausnartu dute. Emaitzekin irratian erabiliko duten dekalogoa sortu nahi dute.

"Who makes the news" proiektuak bost urterik behin nazioarteko albisteak aztertzen ditu, Margaret Gallagher-ren zuzendaritzapean. Azken ikerketak (2010ekoak) honako joerak azaldu ditu:

• Albisteetan agertzen diren protagonisten %76 gizonezkoak dira.
• Interes orokorreko albisteek ez dute emakumeen ikuspegirik ematen, gai horiek emakumeengan bereziki eragin arren (emakumeen langabezia, sexu eta ernaltze eskubideak, janzkera tradizionala...). Esaterako, burkaren inguruan AEBetako eta Afganistango politikariek jardun zuten.
• Emakumeen ekimenezko albisteak falta dira.
• Hedabideek ez dituzte andreak albiste-iturri aditutzat hartzen.

Horrenbestez, erritmo hori bizkortu ezean, albisteen generoaren parekotasuna ez da hurrengo 30-40 urtean lortuko. Ondorioz, Suediako telebista publikoaren (SVT) Västerbotten zonaldeko albistegietako zuzendariak honako helburua finkatu zuen, 2001ean: informazio-iturri adituen parekotasuna. Guztira, xedea betetzeko bost urte behar izan zituen. Hortaz, 2006an albiste-iturri adituen %44 emakumezkoak ziren. 

Denbora-tarte horretan, Västerbottengo SVT ikusten zuten gizonezkoen audientzia datuek albistegi parekideei aurrekoen maila berean eutsi zieten, behera egin gabe. Albistegiak ikusten hasi ziren emakumeen tasa, ordea, izugarri altuagoa izan zen 2006rako: gizonezkoena baino bost puntu altuagoa, alegia. Beraz, gizonek ez dute komunikazio parekiderik gaitzesten. Emakumeen informazio-kontsumo datuak, aldiz, gizartearen subjektu sentitzen diren proportzioan handitzen dira.

Euskarazko hedabideen jarduna aztertzeko, domekako albisteak aztertu ditugu (lehen orrian edo titularretan azaldutako berriak, hain zuzen). Albiste horien informazioa azaltzeko kontuan hartzen diren iturri adituei dagokienez, emakumeek laurdena baino ez dute osatzen. Horrenbestez, nazioarteko komunikazioaren parekotasunik gabeko maila berean dago. Horregatik, Berriak emakume adituen portzentajea herenera igotzea goraipatzekoa da, Argia astekariak emakumeen ikuspegia dexente apaltzen duela eta Euskadi Irratiak emakumeen ahotsik ere eman ez duela kontuan izanik. 

                                                                                                                                                (2012/05/13)

Emakumeen ikusgarritasun eskas hori hedabideak gizartearen isla izatearekin lotu izan da. Hala ere, idatzizko hedabideei erreparatuz gero, iritzi-artikuluen egileen genero parekotasunik eza lehen orriko proportzioarekin bat datorrela egiaztatu dugu (Anboto kenduta).

                                                                                                                                               (2012/05/13)

Ondorioz, informazioaren maskulinizazioa ez dagokio gizarteari, baizik eta gizarte horren subjektu parte-hartzaileak identifikatzeko hedabide bakoitzak gauzatzen duen jardunari. Horregatik, hedabide publikoek parekotasun-gabeziarik handiena azaltzea larriagoa da oraindik.

Horrenbestez,  Tas-Tas irrati librearen II Tailer Kritikoek albisteen genero parekidetasuna lortzeko zenbait ekimen kontuan hartzeko proposamenak ekarri dituzte:

• Arlokako emakume adituen kontaktu-agenda osatzea. Horrela, informazio-iturri adituekin albisteak osatu ahal izango dituzte.
• Emakumeen parte-hartzea errefortzu positiboekin sustatzea. Izan ere, protagonista izatea ez da balore femeninoa: emakumeek espazio publikoan aditu legez ager ez daitezen, ziurgabetasunak ezarri zaizkie-eta.
• Emakumeen taldeek sortutako albisteen berri emateko sarea indartzea. Andreen ekimenezko albisteen kopurua handituko du horrek.
• Emakumeen eta gizonen rol tradizionalen eraldaketa naturaltasunez aurkezten sakontzea. Hala ere, izendapen sexistak gainditzeko baliabideak beharrezkoak dira oraindik: adibidez, zelan esan "Athletic-eko nesken taldea"-ri? Gainera, zenbait hedabidek emakumeen deskripzio fisikoa, emozionala edota familiarra aipatzen jarraitzen ditu.

Kazetaritzak albisteen generoaren parekotasuna lortzean, gizarte justuagoa bideratuko du. Aldi berean, informazio parekideak euskal emakumeok euskarazko hedabideetara erakarriko gaitu.

'Churnalism': prentsa-oharrak, albiste

Hedabideetara egunero hainbat prentsa-ohar heltzen da. Oharrok albistea abiatzeko bide egokia izan daitezke. Hala ere, prentsa-oharrak albiste bera bihurtu dira. Kazetaritza joera oker horri, 'journalism'-en  ordez, churnalism esaten diote, hau da, lardastu egiten duen kazetaritza. Informazioa neutrala ez denez, berria nork jakitera eman duen ezagutzea albistea ulertzeko oinarrizko gakoa da. 'Churnalism'-aren euskarazko izena 'lardaskazetaritza' litzateke.

Hedabideok prentsa-oharrekiko duten mendekotasuna agerian utzi du lardaskazetaritza arakatzeko webguneak. Bertan, Erresuma Batuko hedabideetako albistearen testua sartzen da:

Horrela, prentsa-oharren eta hedabideetako berrien arteko copy-paste portzentajea azaltzen da.

Ikusten denez, lardaskazetaritza propagandarekin lotuta agertzen da, informazioa ez delako neutroa. Ildo horretatik, prentsa-oharretan oinarritutako albisteak plazaratzean, hedabideek haien eginkizuna baztertzen dute: errealitatea arakatu eta bakoitzaren lerro editorialaren arabera interpretatu ordez, beste batzuek interpretatutako errealitatea barra-barra zabaltzen baitute.

Gurean ez dago lardaskazetaritza arakatzen duen webgunerik. Zuzeu albistariak, baina, jatorrizko prentsa-oharrak argitaratzen ditu. Horrela, oharrok eta hedabideetako berriak aldera ditzakegu. Hona hemen, asteon Jaurlaritzak bidali duen prentsa-oharra. Bertan, Hizkuntza Politikarako Sailburuorde Lurdes Auzmendik Bruselara egindako bidaiaren balorazioa agertzen da:

                                                                               (Iturria: Zuzeu)

Prentsa-ohar horretan hiru kontu nabarmen daitezke. Lehenengo eta behin, bezperan bidalitako beste prentsa-ohar baten zantzuak ditu, Rikardo Arregi Kazetaritza Saria iragarri zuenekoa, hain zuzen. Horregatik, testuaren lehen hitza "Rikardo" da. Bigarrenik, iragartzen duen ekitaldia "lehenengo ekimen batueratuetako bat [sic]" dela esaten da (!?). Azkenik, Europara jotzeko ekimena EAEko Hizkuntza Politikarako Sailburuordearena dela azpimarratzen da.

Jaurlaritzak zabaldutako prentsa-oharrean oinarritutako albisteei erreparatzen badiegu, Diario Vascok argitaratutako berria Jaurlaritzaren prentsa-oharrarekin bete-betean bat etorri zela egiazta daiteke, informazioa zelan heldu zitzaion azaldu barik. Gainera, Auzmendiren ekimena dela azpimarratzen du, datu hori egiaztatu gabe, prentsa-oharrari jarraituz. Horregatik, lardaskazetaritzatzat har daiteke:

                                                                            (Iturria: Diario Vasco)

Era berean, prentsa-oharrak argazki bat zabaldu zuen: aipatutako ordezkariak Europan bazeudela egiaztatzeko irudia, hain zuzen.

                                                                           (Iturria: Zuzeu)

Hala ere, argazki hori erabiltzean, hedabideek ez zuten Jaurlaritzak zabaldutako argazkia zela azaldu:

                                                                              (Iturria: Deia)

Albistearen edukiari dagokiola, Etb1ek Bruselatik bertatik informatu bazuen ere, ez zuen ezelango batzarren irudirik eman. Horrenbestez, bilerak amaitutakoan, horietan parte hartu zuten guztion balorazioa azaldu beharrean, Euskal Telebistak Auzmendiren adierazpenak bakarrik jaso zituen:

                                                                                                          (Iturria: Eitb.com)

Jaurlaritzak bere jardueraren berri emateko prentsa-oharrak zabaltzean hedabideen lana errazten ari da. Dena den, oharrok kazetaritza-jardueraren abiapuntua baino ez dira. Hedabideoi informazioa nork jakitera eman duen azaltzea eta albistea osatzea dagozkie. Horrela, Berria Auzmendirekin harremanetan ipini zen, informazioan sakontzeko asmoz, baina Sailburuordeak oharrean zabaldutako informazioa berretsi baino ez zuen egin:

                                                                                     (Iturria: Berria)

Ondoren, Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko ordezkarien adierazpenak ere bildu zituen Berriak:

                                                                                     (Iturria: Berria)

Horrenbestez, Berriak hiru albiste-iturri erabili bazituen ere, albistearen ikuspegi bakarra eman zuen. Hortaz, hedabideok Jaurlaritzak zabaldu nahi zuen mezuari haien bozgorailuak eskaini zizkioten. Euskararen normalizazioaren irudi ofiziala bakarrik zabaldu zuten, horixe ebazteko daturik eman gabe. 

Agerikoa denez, gizarte mugimenduek ez dute hedabideotan lekurik, lardaskazetaritzak egiari mesede egitea helburu ez duelako. Albistearen ikuspegi anitzen berri emateko, ez dute gizarte eragileen iritzirik kontuan hartzen. Ildo horretatik, gizarte mugimenduek albiste izateko prentsaurrekoa eman behar dute edo ekintza ikusgarririk gauzatu. Hala ere, horiek ez diete hedabideetarako sarbidea ziurtatzen, prentsa-oharra bidali arren. Albiste hau horren adibide dugu. Izan ere, Kazeta.infok tokikotasunari leku egin zionez, gardentasun osoz, albistearen bi ikuspegiak eman zituen.

                                                                          (Iturria: Kazeta.info)

Prentsa-oharrek hedabideen agenda kolonizatu dutela onartu behar dugu. Boterearen bozgorailu hutsa ez izateko, hedabideek informazioa osatzeko baliabideak eskaini behar dituzte. Hortaz, prentsa-oharra albisteari ekiteko oinarria izan daiteke, baldin eta informazioak gizartearen eskakizunen berri ere ematen badu. Horretarako, gainerako politikarien iritzi bateratuak baino, gizarte mugimenduei hitza ematea da gakoa.Gainera, baliabide teknologikoek prentsa-oharra bere horretan agertzeko aukera ematen duten garaian, hedabideek oharra eurena egin eta egiazkotasuna ematen diote.