Iritzian oinarritutako manipulazioa

Hedabideen jardunak gizartean oinarrizko eginkizuna dauka. Horregatik, neutraltasuna ez da kazetaritza balioa, hedabideekaginteari neurria hartzea haien betebeharra delako. Objektibotasuna gertakaria azaltzean datza: aldeko eta aurkako argudioak ematean, hain zuzen. Horrela, hedabideek eztabaida publikoa abiatuko dute.

Objektibotasunak gertakariaren berri ematen du. Horregatik, albistegintzak azaltzen dituen argudioak gertakarian oinarrituta daude. Kazetariak iritzia tartekatzen badu, argudio hori justifikagaitz geratzen da.

Iturria: El País (2010/04/13)

Argudio horiekin bat etortzea, beraz, ideologiari dagokio. Horregatik, gertakariak azaltzen ez duen interpretazioa iritzia da:

                                                                              Iturria: El País (2010/04/13)

Kazetaritza berez guztiz intentzionala da, errealitatea aldatzea helburu duelako. Hala ere, ez du gezurrik onartzen, kazetaritzaren oinarria sinesgarritasuna delako. Herritarren sinesgarritasuna galtzen duen hedabideak ez du bere helburua aurrera eramateko biderik topatuko. Dena den, albistegintzaren objektibotasuna alboratu eta gertakaritik ondorioztatzen ez den interpretazioak gezurra ezkuta dezake. Esaterako, Espainiako Erregearekin harreman ekonomiko pribatuak dituen Saudi Arabiako printzearen lege-haustearen kasua ekar dezakegu.

Iturria: El País (2011/10/09)

El País-ek honela eman zuen Al Waleed printzearen aurkako prozesuaren berri:

1. Zigor prozesuari bide eman zion emakumearen testigantza bakarrik jaso zuen. Balear uharteko Auzitegiaren bertsioa ere bada, baina El País-ek auzi pribatu bezala azaldu zuen.
2. Al Waleed printzearen “dokumentuak” tituluan aipatu zituen, legezko froga balira bezala. Hala ere, ustezko erasotzaileak ez ditu epaitegian aurkeztu eta bere soldatapenkoen lekukotzak baino ez dira.
3. Espainiako Justizia Administrazioak trabatutako zigor prozeduraren berri ez du tituluan eman.

Gai baten berri ematea edo ez azaltzea hedabidearen ildo editorialaren ondorioa da. Azalduko diren albiste guztiek objektibotasunaren arauak betetzea, ordea, kazetaritzak berak agintzen du. Horregatik, gizon boteretsuen eraso sexisten berri ematean, adibidez, bi aldeen argudioak berdintsu azaltzea hedabidearen kalitatearen erakuslea da.

Iturria: Berria (2012/08/24)

Iturria: El País (2012/08/24)

Ondorioz, objektibotasunak albisteen kalitatea bermatzen du, kazetaritza jarduerari eusten diolako. Aldiz, informazioa iritziarekin osatzea manipulazioa da, baina hedabidearen gabeziak agerian geratzen dira:

Iturria: El País (2012/04/10)

Ikerketa kazetaritzaren premia dugu

Ikerketa kazetaritzak gizartearen bidegabekeriak zuzentzea du helburu. Horretarako, filtrazioak ere erabilgarriak izan daitezke. Hala ere, hedabideak abiatutako ez dator filtrazioen xedearekin bat. Horregatik, filtrazioen balioa kudeatzen asmatu behar du hedabideak. Bestela, ikuspegi merkantilistak okerrak ekar ditzake, El País egunkariaren Chávezen argazki faltsuaren informazio ezbeharra, esaterako.

Europako parlamentarien gastu justifikatuak salatu izan ditu zenbait hedabidek. Besteak beste, The New York Times egunkariak 2004an politikariek diru publikoari eragiten zizkioten gastu justifikaezinak azaldu zituen:

Iturria: The New York Times

Alemaniako RTL telebistak Europako parlamentarien iruzur ekonomikoa dokumentatu zuen: ostiralean legebiltzarreko bulegoan fitxatzen zuten, baina lanera joan ez eta atoan hegazkina hartzen zuten. Horrela, ostiraleko soldata eta dietak ere lortzen zituzten.

Iturria: RTL (ingelesezko azpitituluekin).

Europako parlamentarien iruzur hori konpondu ez zenez, handik zazpi urtera, News of the World egunkariak zenbait parlamentariren jokabidea grabatu zuen. Besteak beste, Eider Gardiazabalek (PSE-EE) justifikatu gabeko diru-kopurua kobratu zuela egiaztatu zuen 2011ko martxoan, lan egin ez zuen egun batengatik dieta osoak ordaintzeko eskatu zuelako:

Iturria: News of the World

Lan egin beharrean, Gardiazabalek ez zegokion diru-kopurua kobratzeko gestioa egin eta aireportura abiatu zela dokumentatu zuen egunkariak. Gainera, ikusi dugunez, zenbait hedabidek aurretik salatutako jarduera zen. Horrenbestez, 2004tik gaitzesten zen jarduera zuritzeko asmoz, Gardiazabalek bere alderdiarentzako lana eta Europako Batasunerako lana nahastu zituen. Hedabideek, baina, ez zuten bi lanon arteko aldea azaldu. Gardiazabalen adierazpenak haien horretan zabaldu zituzten, argudio guztiak egiazkoak balira bezala:

Iturria: El Correo

Hedabideen eginkizun nagusia aginteari neurria hartzea dela kontuan izanik, diru-iruzurraren hilabetera Gardiazabalek Europako parlamentariak hegaldi arruntetan bidaiatzearen aurkako botoa eman zuen, diru publikoarekin business hegaldiei eusteko. Hala ere, hedabideek ez zuten Gardiazabalen botoa bere testuinguruan azaltzeko aurreko hileko iruzurra aipatu.

Iturria: El Correo

Horrenbestez, Europako Parlamentuak ez du dieten gastu justifikatugabeen auzia oraindik konpondu. Izan ere, parlamentariek aparteko diru-sari justifikatugabe hori kobratzen jarrai dezakete. Gainera, jokabide horrek ez diete desgaste politikorik ekartzen, hedabideek ez dutelako haien lana egoki betetzen.

Beraz, iturriaren gezurrak azaleratzen ez dituen kazetaritzak agintearen filtrazio interesatuak zabaltzen ditu. Ikerketa kazetaritzan, ordea, albistearen ekimena kazetariarena edo hedabidearena da, errealitatean eragin nahi dutelako. Esate baterako, Argiaren ikerketa batek euskarazko egunkaria bideragarria zela egiaztatu zuen. Imanol Murua Uriak eta Iñaki Uriak Iñaki Zarraoa Kultura Sailburuordeari elkarrizketa egin zioten Argian. Bertan, euskarazko egunkariaren bideragarritasuna aztertzeko, Joseba Arregi Kultura Sailburuak eskatutako txostenaren emaitzengatik galdetu zioten Zarraoari.  

Iturria: Argia

Hurrengo alean, Argiak azterketa horren emaitzak jasotzen zituen dokumentua plazaratu zuen. Euskarazko egunkari baten irakurleen soslaia honela definitu zuen txostenak:

• Boto-emaileei zegokiela, %34,1 ezker abertzalearen jarraitzailea litzateke eta %5,4, jeltzalea. Zarraoak "ideologia askotako jendea" zela azpimarratu zuen.
• Lerro editoriala ezker muturrekoa izatearen alde %32,4 azaltzen zen eta ezkerrekoa, %16. Elkarrizketan, txostenak mutur politikorik gabeko soslaia iradokitzen zuela esan zuen.
• Azterketak 21.000-26.000 ale aurreikusten zituen eta ez, 3.000-9.000.
• Irakurleei Euskal Herriko informazioa (%40,9) eta tokian tokiko albisteak (%31,7) interesatzen zitzaizkiela agertzen zen. Kirol Saila interesik txikiena eragiten zuen.

Iturria: Argia

Hortaz, ikerkuntza kazetaritzaren helburua bidegabekeriak azalaratzea da, gizarteak errealitate hori aldatu ahal izateko. Horregatik, ekimena kazetariari edo hedabideari dagokio eta auzia argitu arte informazioa bilatzeari ekiten diote. Horrela bakarrik hedabideek gizarteari ekarpena egingo diote.

Informazio-ezbeharrak: bi adibide

Aurreko astean Espainiako El País egunkariak Venezuelako presidentearen hilzoriko argazkia lehen orrira eraman zuen. Hala ere, irudikoa ez zen Hugo Chávez. Orduan, El Paísek egunkariaren ale guztiak kioskoetatik jaso zituen. Gainera, azalean ez ezik, barruan ere argazkiaren "nazioarteko esklusibotasuna" goraipatu zuen El Paísek:

(Iturria: El Mundo)

Hortaz, El Paísek egunkariaren beraren azalpena garrantzitsua da: Chávezen osasunaren inguruko informazioa egiaztatzeko ezintasunak argazki faltsua justifikatzen du. Paperezko edizioa topatzerik ez dagoenez, El Paísek emandako azalpena aurreko egunean zabaldutako informazioarekin bat ote datorren alderatzeko aukera ekidin nahi izan zuten. Horrela, azalpenean, egunkariak informazio okerra atzemateko ezintasuna aipatu zuen: 

(Iturria: El País)

Hedabideek plazaratutako mezu faltsuari informazio-ezbehar esaten zaio. Informazio-ezbeharrik ezagunenak 2003an azaldu ziren, AEBko bi egunkaririk entzutetsuenek (New York Timesek eta USA Todayk) asmakizunetan oinarritutako albisteak plazaratu izanagatik jendaurreko azalpena eman zutenean. New York Timesek Irakeko berri-emaile berezi Jayson Blair kaleratu zuen orduan. Blairren Irakeko kronikak asmatuak ziren: jasotako adierazpenak ez zituzten aipatutako iturriek egin; aipatzen zuten zenbait iturri, gainera, ez zen existitzen. Izan ere, informazio-ezbeharrak entzute handiko albisteak izaten dira. Horrenbestez, albisteen edukia egiazkoa izan arren (gertakizuna, alegia), hura osatzeko kazetaritza-lana asmatua da: iturriak, adierazpenak, etab. Alde horretatik, Chávez gaixorik egoteak haren inguruko informazio okerra biderkatu du. Hedabideen oinarrizko egitekoa albisteak egiaztatzean datza, gaininformazioaren garaian, batik bat.

El Paísek argitaratu zuen Chávezen argazki faltsuaren egilea Tommasso Debenedetti kazetari [sic] italiarra da. Italiako egunkari askok 2006tik DeBenedettiren zenbait elkarrizketa faltsuak argitaratu zituzten. Azkenean, 2010ean 25 elkarrizketa faltsu egiaztatu zituzten. El Paísek Italiako egunkarien informazio-ezbeharren berri eman zuen:

(Iturria: El País)

Are gehiago, El Paísek DeBenedetti bera elkarrizketatu zuen. Nahi barik, kalitatezko egunkarien ezaugarria azpimarratu zuen: atxikimendu ideologiko-ekonomikoa, hain zuzen. El Paísek Espainiako erregearen hilzoriaren argazkia argitaratuko luke?

(Iturria: El País)

New York Timesek, ordea, erredakzioan bertan ikerketa abiatu zuen. Ondoren, Blair kaleratu zuen. Irakurleei zor dien begiruneari jarraiki, auzia lehen orrian bertan aurkeztu zuen:

(Iturria: New York Times)

Okerreko informazioaren eta, batez ere, informazio-ezbeharren kostua altuegia da, hedabideak sinesgarritasuna galtzen duelako. Sinesgarritasuna, gainera, komunikazio-enpresen bideragarritasunaren oinarria da. Orduan, informazioaren egiazkotasuna bermatzeko asmoz, egileek kazetarion lan-baldintzak hobetzeko eskatu dute. New York Times-eko kazetariak, esaterako, ez zuen Kazetaritza Lizentziatura amaitu, baina egunkariak ez zuen datu hori egiaztatu. El Paísen kasuan, 129 langile kaleratu izana egotzi diote. Izan ere, kalitateak okerreko informazioa zuzentzea baino konpromiso handiagoa eskatzen dio hedabideari. Aginteari neurri hartzea hedabideen ekarpen soziala da. Era berean, auzia aurkezteko moduak eta gardentasuna bermatzeko neurriek hedabidearen profesionaltasunaren maila agerian uzten dute.

Ikusteak ez dakar gertaera ulertzea

Bat-batekotasunak kazetaritza lasterra (edo fast journalism) ekarri du. Gertakizunek jazoera bera azaltzen dutela uste da. Horregatik, albisteek gertaeraren berri ematen dute, baina ez dute horixe azaltzen. Ignacio Ramonetek azaldu bezala, "albistea ikusteak ez dakar gertaera ulertzea". Ondorioz, auto-istripuen albisteak jasotzen ditugu, baina ez dute ezbeharrik ekiditeko aholkurik ematen (txingorrarekin zelan gidatu, adibidez) edo, istripurik izanez gero, zer egin.

Iturria: Eitb.com (2012/11/28)

Kazetaritza lasterraren arinkeriak ondorio larriak ekarri dizkio albistegintzari. Alde batetik, hedabideek beste baten informazioa bere egiteko joera azaldu dute. Horrela, egiaztatu ez duten gertaeren egiantzekotasuna sustatzen dute. Beste aldetik, bat-batekotasun horrek informazioan sakontzeko astirik ematen ez duenez, hedabideek politikarien adierazpenak haien horretan hedatzen dituzte, egia esaten ari diren ikertu barik. Adibidez, asteburu honetan Garellano erregimentuaren inguruko bi albiste ekarri ditu Iñaki Azkuna Bilboko alkateak. Alde batetik, ostiralean Espainiako ejerzitoaren erakusketa inauguratu zuen Azkunak:

Iturria: Gara (2012/12/01)

Erakusketa horrek, gainera, Espainiako ejerzito faxistaren apologia egiten du, baina Garak ez zuen hori nabarmentzen asmatu:

Iturria: El Correo (2012/12/01)

Era berean, adierazpenak bakarrik jaso zituenez, El Correok ezin izan zuen Azkunaren hitzak edukirik gabekoak zirela azaldu. Izan ere, Bilboko udalaren aurtengo proiektu nagusia Garellanoko eraikin historikoa bota eta etxebizitzak eraikitzea izan da.

Iturria: Argia (2012/10/14)

Beste aldetik, faxismoa goraipatzen duen erakusketa zabaldu eta hurrengo egunean, Azkunak 1936ko Garellano batailoiaren lana gogoratu zuen, gudariei buruzko liburu baten aurkezpenean:

Iturria: Deia (2012/12/02)

Horrenbestez, politikarien jarduera demagogikoa agerian geratu da, baina hedabideek ez dute horren berri eman. Garellano batailoiari esker ona adierazi arren, bere oroimena ezabatu du Bilboko udalak, bideragarriak izaterik ez duten etxebizitzak egiteko. Aldi berean, diskurtso hori ukatzen duen apologia faxista ahalbidetu du Bilboko alkateak, Espainiako ejerzitoari erakusketa egiteko udalaren beste eraikin bat eskainiz. Hala ere, Azkunaren adierazpenak bakarrik jasoz, hedabideek ez dute alkatearen jarduera inkoherentea azaldu. Albistearen aurrekaririk ("nondik" galdera) eta testuingururik eman ez dutenez, Garak, El Correok eta Deiak ez dute haien ildo editorialari eusten asmatu. Testuingururik gabeko albisteak zabaltzean, haien mundu-ikuskera oinarritzeko argudioak galdu dituzte hedabideek: 

• Garak ejerzito faxistaren armak erakusgai daudela sala zezakeen; 
• El Correok alkatearen baieztapena faltsua zela egiazta zezakeen, Garellano "Bilboko toponimikoa" bada ere, eraikin horixe bota berri duelako; eta 
• Deiak, azkenik, Garellanoren adibidea aipatu arren, horri ez eusteko udalaren arrazoi "sendoak" gogora zitzakeen, Azkunaren aldeko herritarrek haren argudioak parteka ditzaten.